Jaargang 47 - Nummer 3

De asielprocedure van Nederland onder de loep

Rob de Haan

De asielprocedure van Nederland onder de loep

Er is oorlog, er heerst woede, er heerst onrust. Je vreest voor je leven. Kortom: het is niet veilig in je eigen land. Je besluit te vluchten naar een ander land, naar een veilig land. Oorlog is slechts een van de vele redenen om asiel aan te vragen. De letterlijke betekenis van asiel is ‘toevluchtplaats’. Asielzoekers gaan vanwege hun benarde situatie in het land van herkomst naar een ander land om hun toevlucht te zoeken. Vandaag de dag zijn er meer asielaanvragen dan ooit in Nederland. Wanneer asielzoekers, vaak na een lange en zware reis, eenmaal in Nederland zijn aangekomen, vragen ze asiel aan. Maar hoe gaat het verder vanaf hier?

Sinds april van dit jaar komen er  maandelijks duizenden asielzoekers naar Nederland. In de maanden mei en juni 2014 was er een zeer hoge instroom van Eritrese vluchtelingen. Momenteel is de toestroom van Syriërs het hoogst. Dit is te verklaren door de toenemende onrust in het oorlogsgebied Syrië.

Wanneer asiel
Eenieder heeft het recht om asiel aan te vragen in Nederland. Een dergelijke aanvraag wordt in behandeling genomen door de Immigratie- en Naturalisatiedienst (hierna: IND). De aanmeldcentra zitten in Ter Apel, Den Bosch en Zevenaar. Asielzoekers die met het vliegtuig zijn gekomen, dienen zich bij het aanmeldcentrum in Schiphol te melden.(1) In het aanmeldcentrum van Schiphol geldt een andere procedure. In dit artikel wordt alleen de  normale procedure besproken. De IND kijkt of een asielzoeker in aanmerking komt voor een vergunning. Dit is het geval wanneer er gegronde redenen zijn om in het land van herkomst te vrezen voor vervolging op grond van ras, godsdienst, nationaliteit, politieke overtuiging of wanneer ze behoren tot een bepaalde sociale groep. Bij deze laatste  categorie valt bijvoorbeeld te denken aan homoseksuelen in Rusland. Vluchtelingen die op deze gronden ons land binnenkomen krijgen een A-status. Ook kan er asiel worden  aangevraagd als er wordt gevreesd dat de asielzoeker te maken krijgt met een onmenselijke behandeling in zijn land van herkomst. Hier is sprake van een vluchteling met een B-status. Tot slot kan er asiel worden aangevraagd als er een gezinslid van de persoon die asiel aanvraagt in het bezit is van een verblijfsvergunning en de asielzoeker gelijktijdig met hem of haar Nederland is binnen gekomen of binnen drie maanden  nadat  een gezinslid de verblijfsvergunning heeft gekregen Nederland is binnen gekomen.(2) Daarentegen kan een asielaanvraag worden afgewezen als de asielzoeker in een ander land is geweest waar asiel had kunnen worden aangevraagd of is aangevraagd.(3) Ook kan een aanvraag worden afgewezen als er een gevaar is voor de openbare orde, nationale veiligheid of als er onjuiste gegevens zijn verstrekt door de asielzoeker.(4)

De procedure
Zodra is besloten dat de aanvraag in behandeling wordt genomen door de IND, bestaat de procedure uit een aantal stappen. Allereerst moet een asielzoeker zich melden bij de vreemdelingenpolitie om zich aan te melden en te registreren voor de asielprocedure. Dit
gebeurt zodat de identiteit en gegevens van de asielzoeker kunnen worden vastgesteld en eventueel onderzoek naar de persoon kan worden gedaan. In deze fase worden er bijvoorbeeld ook vingerafdrukken afgenomen, een foto gemaakt en wordt bekeken of de vreemdeling geregistreerd is in overheidssystemen die worden gehanteerd binnen Europa. Dit proces duurt enkele dagen. Bij de volgende stap is er een rust – en voorbereidingstermijn van minimaal zes dagen. Er wordt informatie gegeven aan de persoon over de asielprocedure en diegene krijgt tijd om zich hierop voor te bereiden. Ook kan de vreemdeling in dit stadium ervoor kiezen om kennis te maken met een advocaat en om een medische keuring te ondergaan.(5)

De algemene procedure
Dan komen we toe aan de volgende stap: de algemene achtdaagse asielprocedure. Er  volgen normaliter twee gesprekken met medewerkers van de IND. Op basis van deze gesprekken wordt er een beslissing genomen op de asielaanvraag. In het algemeen duurt deze procedure acht dagen, maar in bijzondere gevallen kan de procedure langer duren. De algemene asielprocedure vangt aan met het eerste gehoor. Tijdens dit gesprek is er een tolk aanwezig. Een hoormedewerker van de IND vraagt naar de identiteit en  nationaliteit van de asielzoeker en probeert zoveel mogelijk te verifiëren. Ook wordt er gevraagd naar de reisroute, familie, opleiding en werkzaamheden van de asielzoeker. Na het eerste gehoor volgt er een nader gehoor. In het nader gehoor komt onder andere de reden van de asielaanvraag aan de orde. Er worden wederom vragen gesteld door een medewerker van de IND om een goed beeld te krijgen van de situatie. Als deze gesprekken zijn geweest wordt er gekeken of er genoeg duidelijke informatie is verkregen waarop de IND een beslissing kan nemen.(6) De IND kijkt daarnaast of het verhaal geloofwaardig en aannemelijk is.

De verlengde procedure
Mocht na het nader gehoor te weinig informatie beschikbaar zijn waardoor er meer onderzoek nodig is, dan wordt de algemene asielprocedure omgezet in een verlengde asielprocedure. Binnen zes maanden wordt er een beslissing genomen op de asielaanvraag. Deze beslissing wordt genomen op basis van de informatie die is verkregen in de eerste twee gesprekken met de INDmedewerkers. Ook kan er een extra
gesprek plaatsvinden voor eventuele overgebleven vragen. Deze periode kan eventueel verlengd worden met maximaal zes maanden.(7)

Inwilliging aanvraag
Als er wel genoeg informatie beschikbaar is, dan loopt de algemene asielprocedure door en wordt er geen verlengde asielprocedure gestart. De IND heeft inmiddels genoeg informatie verzameld om een beslissing te nemen. Voldoet de asielzoeker aan de voorwaarden van de IND die voortvloeien uit de Vreemdelingenwet, dan ontvangt hij een beslissing van de IND. De IND voert de asielaanvraag in en de asielzoeker krijgt een verblijfsvergunning voor bepaalde tijd. In beginsel is dit vijf jaar. Een dergelijke verblijfsvergunning brengt wel de verplichting tot deelname aan een inburgeringcursus met zich. Daarnaast heeft een asielzoeker ook recht op huisvesting, scholing en een vluchtelingenpaspoort. Als de persoon na vijf jaar niet kan terugkeren naar het land van herkomst, dan kan de asielvergunning van bepaalde tijd worden omgezet naar een vergunning van onbepaalde tijd.(8)

Afwijzing aanvraag
Als niet aan alle voorwaarden is voldaan dan ontvangt de asielzoeker een schriftelijk stuk tot voornemen van afwijzing van de asielaanvraag. Hierop kan dan een reactie worden gegeven. De IND beslist dan of de afwijzing in stand blijft of dat er meer onderzoek nodig is. Mocht de IND nog steeds van mening zijn dat er niet wordt voldaan aan de voorwaarden dan volgt er een beslissing tot afwijzing. Zodra dit is gebeurd moet de asielzoeker Nederland verlaten. In de beslissing staat ook wanneer dit moet gebeuren. De verantwoordelijkheid ligt bij de asielzoeker. Wel kan de asielzoeker het land worden uitgezet als hij binnen de gestelde termijn het land niet verlaat. Ook kan hij dan een  inreisverbod krijgen voor de rest van Europa.(9)

In beroep
Tegen een beslissing van afwijzing kan eventueel beroep worden gesteld bij de Vreemdelingenkamer van de rechtbank. Dit dient binnen een week te gebeuren. De asielzoeker mag niet in Nederland blijven in afwachting van zijn beroep. De procedure heeft geen schorsende werking, tenzij er sprake is van een voorlopige voorziening. De rechter beoordeelt of de overheid zich formeel aan de regels heeft gehouden. Wordt het beroep echter door de rechter afgewezen, dan dient de asielzoeker Nederland te verlaten. Tot slot kan de asielzoeker nog in beroep bij de Afdeling Bestuursrechtspraak van de Raad van State. Daarnaast kan de asielzoeker nog een klacht indienen bij het Europese Hof van  de Rechten van de Mens als er sprake is van schending van de mensenrechten.(10)

Wettelijke grondslag
Wanneer asielzoekers asiel aanvragen in Nederland, geldt de hierboven beschreven procedure. Maar wat is nu eigenlijk de wettelijke basis van de algemene asielprocedure? De algemene asielprocedure is gebaseerd op diverse wettelijke regelingen. Deze regelingen vallen onder het vreemdelingenrecht. Het vreemdelingenrecht is een onderdeel van het bestuursrecht. Hierdoor is de Algemene wet bestuursrecht ook van toepassing op het vreemdelingenrecht. Daarnaast kent het vreemdelingenrecht een aantal eigen wettelijke regelingen. De belangrijkste regelingen zijn de Vreemdelingenwet, het Vreemdelingenbesluit, het Voorschrift Vreemdelingen en de Vreemdelingencirculaire. Daarnaast is het internationale recht, en met name het Europese recht, ook van invloed op het vreemdelingenrecht. Het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (hierna: EVRM ) heeft een grote invloed op de asielprocedure. Tijdens de achtdaagse  asielprocedure is een aantal juridische onderdelen van belang. (11) Allereerst kijkt de IND of er sprake is van een vreemdeling die valt onder de Dublinverordening. Sinds de jaren negentig heeft de Europese Unie gewerkt aan een gemeenschappelijk asielbeleid. Het doel van dit beleid is om ervoor te zorgen dat enerzijds ieder asielverzoek in behandeling wordt genomen en anderzijds om te voorkomen dat asielzoekers in meerdere lidstaten asiel indienen.(12) De aanvraag van een asielzoeker wordt afgewezen als een asielzoeker reeds is geregistreerd of asiel heeft aangevraagd in een ander Europees land.(13) Vervolgens kijkt de IND of er sprake is van toepassing van artikel 1F van het Vluchtelingenverdrag. Wanneer een vluchteling een gevaar oplevert voor de openbare orde of voor de nationale veiligheid wordt zijn asielaanvraag afgewezen. In dit artikel is bepaald  dat niemand mag worden onderworpen aan folteringen of aan onmenselijke of vernederende behandelingen of bestraffingen. Personen die op basis van artikel 1F van  asiel zijn uitgesloten worden in principe ongewenst verklaard. Te denken valt aan mensen  die misdrijven tegen de vrede, oorlogsmisdrijven of misdrijven tegen de menselijkheid  hebben gepleegd.(14) Wanneer er geen redenen zijn om de aanvraag van de asielzoeker af te wijzen, wordt er gekeken naar de reden waarom de vluchteling zijn land van herkomst heeft verlaten. Dit is van belang voor de soort vergunning die de vluchteling zal krijgen. Er valt een onderscheid te maken tussen een A- en een B-status. Een A-status krijgt een vluchteling alleen als hij een verdragsvluchteling is.(15) Dit is het geval als hij op basis van  één van de genoemde gronden die in het verdrag staan is gevlucht. Een vluchteling die bij uitzetting een reëel risico loopt op een onmenselijke behandeling krijgt een B-status.(16) vanwege de illegale uitreis uit het land van herkomst.

Conclusie
Nadat de vreemdeling zich heeft gemeld doorloopt hij een aantal stappen. Na de rust en voorbereidingstijd gaat de asielzoeker de procedure in. Meestal duurt de asielprocedure acht dagen. De procedure bestaat onder meer uit twee gesprekken met een hoormedewerker van de IND. Na afronding van deze gesprekken wordt beslist of de procedure zal worden verlengd, of de asielzoeker een vergunning zal krijgen of dat zijn aanvraag wordt afgewezen. De asielprocedure valt onder het bestuursrecht, maar meer specifiek onder het vreemdelingenrecht. Met name het Europese recht is van belang. Er zijn allerlei specifieke wettelijke regels, zoals de Vreemdelingenwet, de Vreemdelingencirculaire en het Vreemdelingenbesluit. In deze regelingen zijn onder andere de Dublinverordening, het vluchtelingenverdrag en het EVRM verwerkt. Wanneer een asielzoeker in aanmerking komt voor een vergunning zal worden bekeken welke status hij zal krijgen. De asielzoeker zal een A-status ontvangen, wanneer hij een verdragsvluchteling is en een B-status wanneer hij bij uitzetting het risico loopt op een onmenselijke behandeling.

Noten
1 https://www.vluchtelingenwerk.nl/feiten-cijfers/procedures-wetten-beleid/ asielvergunning.
2 https://kdw.ind.nl/Dialog.aspx?knowledge_id=%2fdialoogvreemdeling%-3finit%3dtrue%26prefill%3dtrue%26knowledge_id%3d%252fdialoogvreemdelinginit%
253dtrue%26WensKlant%3dIkWilAsielAanvragen%26jse%3d13Dublinverordening, EG-verordening nr. 343/2003.
4 Artikel 1F vluchtelingenverdrag.
5 https://kdw.ind.nl/OverviewDetail.aspx?knowledge_id=Samenvattingscherm48Asiel&
maintab=2.
6 http://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/asielbeleid/procedures-behandeling-
asielaanvragen.
7 https://kdw.ind.nl/OverviewDetail.aspx?knowledge_id=Samenvattingscherm48Asiel&
maintab=2.
8 https://kdw.ind.nl/OverviewDetail.aspx?knowledge_id=Samenvattingscherm48Asiel&
maintab=2.
9 http://www.judex.nl/rechtsgebied/vreemdelingenrecht_%26_asiel/bewaring-en-uitzetting
10 http://www.judex.nl/rechtsgebied/vreemdelingenrecht_%26_asiel/rechtsbescherming/
artike.len/976/bezwaar-en-beroep-in-het-vreemdelingenrecht.htm.
11 Deze onderdelen staan centraal geregeld in paragraaf C1/3 van de Vreemdelingencirculaire.
12 E.R. Brouwer, ‘Kaveh Puid, Abdullahi en de Dublin-Verordening: uitleg bij een haperend asielsysteem, gemiste kans wat betreft de rechtsbescherming’, NtER 2014-5, p. 133-138.
13 Artikel 30 Vreemdelingenwet 2000.
14 J. van Wijk en J. Reijven, ‘Verbanning en brandmerking in de 21ste eeuw?’, Tijdschrift over Cultuur & Criminaliteit (3) 1, p. 15-31.
15 Artikel 29 lid 1A Vreemdelingenwet 2000.
16 Artikel 29 lid 1B Vreemdelingenwet 2000.

Copy Protected by Chetan's WP-Copyprotect.